Giải thích về staking tiền mã hóa: cách Proof of Stake sử dụng coin được stake
Trong cơ chế Proof of Stake, coin không chỉ được nắm giữ. Chúng được đem ký quỹ và có thể bị tịch thu nếu chủ sở hữu có hành vi sai trái. Khoản ký quỹ này thay thế cho điện năng và phần cứng được sử dụng trong hoạt động đào coin.
Sau đây là ý nghĩa của staking ở cấp độ giao thức, cách các validator được chọn và trả thưởng, những rủi ro có thể xảy ra, cũng như sự khác biệt giữa staking thông qua bên thứ ba và tự staking. Ethereum là ví dụ được sử dụng vì các quy tắc của mạng này được tài liệu hóa rõ ràng; các mạng khác có quy tắc riêng. Bài viết này giải thích cách staking hoạt động. Bài viết không bàn về lợi nhuận hay so sánh các dịch vụ.
Staking có ý nghĩa gì trong Proof of Stake
Theo ethereum.org, Proof of Stake là một cách chứng minh rằng các validator đã đưa một thứ có giá trị vào mạng lưới, và thứ đó có thể bị phá hủy nếu họ hành động không trung thực. Validator chủ động stake vốn, trong trường hợp của Ethereum là ETH, vào một hợp đồng thông minh. Việc tham gia vào cơ chế đồng thuận được gọi là staking vì những người tham gia tự nguyện khóa coin của mình, đặt chúng vào tình thế có thể bị mất.
Vì vậy, staking không phải là một tính năng được bổ sung bên trên một đồng coin. Trong mạng Proof of Stake, staking là cách mạng lưới quyết định ai có thể đề xuất và xác nhận khối, cũng như điều gì sẽ xảy ra với những người gian lận.
Cách chọn validator và công việc của họ
Để trở thành validator trên Ethereum, người dùng gửi 32 ETH vào hợp đồng tiền gửi và chạy ba phần mềm. Sau khi gửi tiền, người dùng tham gia hàng đợi kích hoạt nhằm giới hạn tốc độ tham gia của các validator mới. Thời gian sau đó được chia thành các slot 12 giây và các nhóm gồm 32 slot, gọi là epoch. Trong mỗi slot, một validator được chọn ngẫu nhiên để đề xuất khối mới, còn một ủy ban gồm các validator được chọn ngẫu nhiên sẽ bỏ phiếu về tính hợp lệ của khối. Trong mỗi epoch, mọi validator đang hoạt động đều bỏ phiếu.
Các khối được hoàn tất khi số phiếu đại diện cho ít nhất hai phần ba tổng số coin đã stake đồng thuận. Tài liệu của Ethereum cho biết để đảo ngược một khối đã hoàn tất, kẻ tấn công sẽ phải chấp nhận mất ít nhất một phần ba tổng số ETH đã stake.
Cách validator được trả thưởng và chịu phạt
Validator được trả thưởng bằng ETH và số dư đã stake của họ tăng lên. Nếu không tham gia khi được yêu cầu, họ sẽ bỏ lỡ phần thưởng. Nếu hành động không trung thực, số coin đã stake của họ có thể bị tiêu hủy. Ethereum xem hai hành vi là không trung thực: đề xuất nhiều hơn một khối trong một slot và gửi các phiếu bầu mâu thuẫn. Hình phạt này được gọi là slashing, và tách biệt với các hình phạt nhẹ hơn dành cho việc đơn thuần ngoại tuyến.
Mức phạt slashing tùy thuộc vào số validator bị slashing trong khoảng cùng một thời điểm. Theo tài liệu của Ethereum, mức phạt có thể nhỏ nếu chỉ một validator bị slashing riêng lẻ, hoặc có thể lên đến toàn bộ số coin đã stake trong một sự kiện slashing hàng loạt. Khi rời mạng, validator cần có địa chỉ rút tiền để nhận số dư còn lại. Phần thưởng vượt quá số dư cơ bản được trả định kỳ hoặc cộng vào số coin đã stake, tùy theo loại validator.
Staking thông qua người khác
Không phải ai cũng tự vận hành validator. Các lựa chọn staking theo nhóm hoặc ủy quyền cho phép mọi người stake số lượng nhỏ hơn hoặc giao phần việc kỹ thuật cho người khác. Tài liệu của Ethereum cho biết các hình thức này không được giao thức hỗ trợ sẵn, và mọi lựa chọn ủy quyền đều đòi hỏi mức độ tin cậy bổ sung so với tự staking.
Trên thực tế, điều đó có nghĩa là coin đã stake của bạn chịu rủi ro về khả năng thanh toán và bảo mật của nhà cung cấp; việc rút tiền tuân theo điều khoản và thời gian xử lý của nhà cung cấp, chứ không chỉ theo quy tắc của mạng lưới. Các pool và token staking thanh khoản cũng làm phát sinh rủi ro từ hợp đồng thông minh và đơn vị vận hành. Tài liệu của Ethereum cho biết cần xem xét những vấn đề như ai nắm giữ thông tin xác thực rút tiền và ai chịu trách nhiệm nếu đơn vị vận hành hoạt động kém hiệu quả.
Staking không phải là gì
Staking không phải là tài khoản tiết kiệm. Phần thưởng đến từ mạng lưới, không phải từ ngân hàng trả lãi, và phụ thuộc vào việc validator có hoàn thành nhiệm vụ hay không. Coin đã stake có thể bị khóa và phải trải qua quy trình rút khỏi mạng; chúng có thể mất giá nếu giá giảm, và cũng có thể bị phạt. Tài liệu của chính Ethereum xếp Proof of Stake là cơ chế mới hơn, ít được kiểm nghiệm thực tế hơn Proof of Work và phức tạp hơn khi vận hành.
Lưu ý từ WEEX: staking có thời gian khóa và rủi ro
WEEX nhắc nhở người dùng rằng staking sẽ khóa coin, phần thưởng không được đảm bảo, và có thể phát sinh hình phạt cùng rủi ro từ bên thứ ba. Hãy cẩn trọng với những lời mời hứa hẹn lợi nhuận cố định, vì FTC cho biết chỉ những kẻ lừa đảo mới đảm bảo lợi nhuận; đồng thời, hãy đề phòng các trang web yêu cầu bạn kết nối ví để “xác thực” hoặc “nhận” phần thưởng staking. Không bao giờ chia sẻ cụm từ khôi phục hay mã xác minh với bất kỳ ai đề nghị stake hộ bạn. Nội dung này không phải lời khuyên tài chính.
Kết luận
Staking là cách các mạng Proof of Stake lựa chọn người đề xuất và xác nhận khối: người tham gia khóa coin làm khoản ký quỹ có thể bị tiêu hủy nếu gian lận, và được trả thưởng khi hoàn thành công việc đúng quy định. Bạn có thể tự staking hoặc thông qua bên thứ ba, hình thức này có thêm các rủi ro riêng. Phần thưởng, thời gian khóa và hình phạt khác nhau tùy từng mạng, và không điều gì trong số đó được đảm bảo.
Câu hỏi thường gặp
1. Staking tiền mã hóa là gì?
Đó là việc khóa coin làm khoản ký quỹ để tham gia mạng Proof of Stake. Nếu người tham gia tuân thủ quy tắc, họ sẽ được thưởng; nếu gian lận, một phần hoặc toàn bộ số coin đã stake có thể bị tiêu hủy.
2. Staking hoạt động như thế nào trong Proof of Stake?
Trên Ethereum, validator gửi 32 ETH và chạy phần mềm. Trong mỗi slot 12 giây, một validator được chọn ngẫu nhiên để đề xuất khối, còn một ủy ban bỏ phiếu về tính hợp lệ của khối.
3. Staking có thể khiến bạn mất coin không?
Có. Hành vi không trung thực có thể dẫn đến slashing, việc bỏ lỡ nhiệm vụ làm giảm phần thưởng, còn staking thông qua bên thứ ba làm phát sinh rủi ro từ nhà cung cấp và hợp đồng thông minh. Giá coin cũng có thể giảm.
4. Phần thưởng staking đến từ đâu?
Phần thưởng đến từ mạng lưới. Trên Ethereum, validator được trả bằng ETH từ số coin mới phát hành và tiền tip giao dịch, và chỉ được thưởng khi hoàn thành nhiệm vụ.
5. Có thể stake ít hơn 32 ETH không?
Không thể tự vận hành validator với số tiền ít hơn, nhưng có các lựa chọn staking theo nhóm và ủy quyền. Tài liệu của Ethereum cho biết những lựa chọn này đòi hỏi mức độ tin cậy bổ sung so với tự staking.